Ćmielów wczoraj i dziś
1999-2019
strona prywatna
Marek  Terczak

Krótki opis miasteczka z 1902 r.

Super User
Kategoria:

Tytuł: Krótka monografia wszystkich miast, miasteczek i osad w Królestwie Polskiem\
Autor: Verdmon-Jacques, Leonard de (1861-1930)
Wydawca: Druk. Rubieszewskiego i Wrotnowskiego
Miejsce wydania: Warszawa
Data wydania: 1902
LINK

Ćmielów opis 1902 r

Obchody rocznicy śmierci ks. Juliusza Chyżewskiego.

Super User
Kategoria:

3a.jpg

Jubileusz Ks Chyżewskiego.jpg\

--FOTO--

19 maja obchodzimy 32 rocznicę śmierci Ks. proboszcza Juliusza Chyżewskiego. O godz.12.00 w intencji byłego proboszcza mszę święta odprawił Ks. Proboszcz Czesław Gumieniak. Po Mszy świętej na cmentarzu parafialnym nadano głównej alejce cmentarza imię ks. Chyżewskiego. Obchody rocznicy śmierci ks. Juliusza zakończyła wspólna modlitwa się przy Jego grobie. Jak wielką estymą i szacunkiem darzyli mieszkańcy Ćmielowa ks. Chyżewskiego świadczą komentarze zamieszczone pod ogłoszeniem o obchodach rocznicy Jego śmierci: https://www.facebook.com/cmielownews/posts/2471636382886870?comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22O%22%7D

Wycieczka z Galicji

Super User
Kategoria:

Prasa w 1911 r. donosiła o wycieczce w naszych zakładach rodaków z Galicji. ?Wówczas jeszcze kraj podzielony był między zaborców ?

wycieczka1911.JPG

Zamek w Podgrodziu cdn...

Super User
Kategoria:

W czasopiśmie Ziemia z 1911 r możemy przeczytać ciekawy artykuł (link do artykułu) o zamku na Podgrodziu. Znajdujemy tam rysunek tego obiektu wykonany w 1853 r.  (przez Ludomira Jastrzębowskiego) oraz barwnie opowiedzianą legendę związaną z tymi ruinami. Zgodnie z późniejszymi badaniami zamek ten prawdopodobnie nie został nigdy ukończony

(patrz artykuł https://drive.google.com/file/d/1xjJbZ3Vv12tHO1aVNDeMDJDny0c0pYj7/view), który publikowałem na cmielow.info .pl w 2018 r. (http://cmielow.info.pl/index.php/znalezione-w-sieci/109-badania-zamku-podgrodzie-1975-r).

zamek w Podgrodziu m rys z 1853r.jpg

Z dziejów Ćmielowa 1919 r.

Super User
Kategoria:

Interpelacja posła Pączka z 1919 r. w sprawie pomocy Państwa we wznowieniu produkcji przez ZP Ćmielów. Był to pierwszy rok niepodległości i zakłady ćmielowskie były nieczynne. W czasie I wojny światowej Ćmielów był okupowany od 1915 r. przez wojska austrowęgierskie. Wojna przyniosła zniszczenie i zamknięcie fabryki porcelany. Uruchomiono ją ponownie  dopiero w 1921 r.

1919 Porcelana.JPG

Ćmielów wczoraj

Super User
Kategoria:

A to taka ćmielowska perełka z lat 50-tych, nadesłał Pan Marcin Maruszak, fotografia ze zbiorów dziadka Pana Marcina? Dziękujemy! 

ćmielów 50 lata

Ratusz Ćmielowski.

Super User
Kategoria:

Miasteczko nasze dla pasjonatów historii to istny „skarbiec”, wiele pięknych kart w jego dziejach, wiele też smutnych. Dziś już nie ma śladów po ćmielowskim ratuszu ale jest pewne, że istniał. Znamy również jego lokalizację. W układzie architektonicznym, w czasie tworzenia struktur miejskich - wyznaczono Rynek a na jego środku miejsce na ratusz. W 1905 r. ks. Wiśniewski pisze „..dziś jeszcze dostrzec można ślady jego fundamentów…”.
Jak wyglądał ten nasz „magistrat”? W którym miejscu dokładnie był zlokalizowany? Te pytania pewnie nie mają jasnych odpowiedzi. W „Inwentarzu ćmielowskim” (do którego znów wracam), z lipca 1763 r. spisanym na okoliczność trzechletniej dzierżawy dóbr ćmielowskich przez państwa Ściborowskich opisano ratusz ówczesny, odrestaurowany po XVII-to wiecznych pożogach.
A jak się przedstawia historia ćmielowskiego ratusza?

ratusz edited mA może tak wyglądał ratusz w 1763 r., kiedy powstawał opis ćmielowskiego inwentarza. Rys. M. Terczak

19 maja 1505 roku Jakub Szydłowiecki wystarał się dla Ćmielowa o przywilej lokacyjny. Wymagało to „zorganizowania” władz miejskich. Zasadźcą i pierwszym wójtem Ćmielowa został Maciej z Iłży sługa Jakuba Szydłowieckiego. Wójt otrzymał wiele przywilejów między innymi prawa: do łaźni miejskiej, wystawienia własnego browaru pitnego, połowu ryb w rzece Kamienna i pobierania z lasu dziedzica drzewa na budowle oraz opałowego. Miasteczko nie posiadało jednak ratusza oznaki miejskich aspiracji.
Prawdopodobnie budowę ratusza rozpoczęto w chwili uzyskania praw miejskich (1505r.) ale ukończenie jego budowy przypisywane jest Krzysztofowi Szydłowskiemu czyli lata 1519-1531.
Na XVI-to wieczną zabudowę Ćmielowa składały się: rynek wytyczony w połowie drogi pomiędzy kościołem i zamkiem, młyn nad rzeką Kamienną, łaźnia miejska, zamek z kaplicą zamkową, 96 domów z czego 35 w rynku, gotycki kościół z piękną plebanią, dom wikarego, dom kierownika szkoły, szkoła parafialna, szpital ubogich i właśnie ratusz.
Ćmielów bardzo ucierpiał na skutek zawieruchy wojennej w 1657 r. kiedy pod Ćmielowem doszło do spotkania armii Jerzego II Rakoczego oraz Karola X Gustawa. Wtedy właśnie miał spłonąć pierwotny ratusz. Miasteczko podniosło się z tych zniszczeń i opis z „Inwentarza ćmielowskiego” dotyczy odbudowanego ratusza. 
POL COA Moszyński hrabia.svgMożna założyć, że dokonał tego kanclerz wielki koronny Jan Małachowski właściciel Ćmielowa od 1753 r. Ale pewnie odbudowa mogła nastąpić wcześniej.

„Opisanie ratusza” nastąpiło rok po śmierci Jana Małachowskiego, właścicielem wtedy był syn Antoni, który później odstąpił dobra ćmielowskie bratu Jackowi. Antoni bardziej zajmował się sąsiednim Kunowem oddał więc Ćmielów w 3-letnią dzierżawę czemu zawdzięczamy „Inwentarz Ćmielowski” na ta okoliczność spisany.

W opisie czytamy, ze ratusz zlokalizowany jest na środku rynku, frontem na południe. Jest podpiwniczony. Ratusz posiada tzw. „facjatę” czyli coś w rodzaju lukarny z dwoma dymnikami. Na przedzie herb Nałęcz (Małachowscy) z gwiazdą „pętlą żelazną ujęty”. Jest też dzwon miejski. Główne wejście od południa prowadzi do sieni z dwoma okienkami. Układ ratusza jest symetryczny. W sieni dwa kominy, i wejścia do izb w lewo i prawo. Obie izby z dwoma oknami na południe. Okna z okiennicami zamykanymi od środka. Z izb drzwi prowadzą do następnych pomieszczeń zwanych „komorami”. W owych komorach okna na południe i przejście do pomieszczeń, które nazwano w tym dokumencie „kromnicami”? W tych pomieszczeniach były wyjścia na zewnątrz ku wschodowi i zachodowi oraz okna. Sień jest podzielona i jej tylna część to schody na strych i do piwnicy. Piwnica posiada małe okienka z kratami…
Zainspirowany tym opisem sporządziłem szkic przedstawiający przypuszczalny wygląd ratusza. Oczywiście jest to tylko moja wyobraźnia. Łatwiej pokusić się o narysowanie planu pomieszczeń, gdyż te zostały dokładnie opisane. 

plan ratusz 1

Rozmieszczenie pomieszczeń ratusza wg opisu z 1763 r.


Co się stało z ratuszem, kiedy został ostatecznie zniszczony? Nie znam odpowiedzi na te pytania. Pewne jest, że w 1905 r. w Rynku były już tylko ślady po fundamentach. W pracy (Kanclerz Jacek Małachowski (1737-1821) twórca kompleksu ceramicznego Ćmielów-Denków w artykule Dr. Piotra Olszewskiego.) czytamy „..w obliczu dalszej pauperyzacji mieszczan Małachowski zobowiązał się opłacać burmistrza od 1 stycznia 1819 r. przez dwa lata w kwocie 600 złotych rocznie. Mieszczanie natomiast zobowiązali się od 1821 r. opłacać burmistrza i zapewnić mu mieszkanie w ratuszu i opał…”.
Może po utracie praw miejskich ratusz nie był potrzebny? Może inne wydarzenia np. pożar spowodowały jego zniszczenia. Nie znam też żadnych przekazów, czy w czasie budowy Domu Ludowego lata 1925-1927 lub budowy obecnego Domu Kultury (1978 -1985) robotnicy natrafili na fundamenty po starym ratuszu. Wydaje się, że jego lokalizacja odpowiada obecnej lokalizacji Domu Kultury. Możliwe, że był usytułowany głębiej w kierunku północnym. Pozostaje nam więc wyobraźnia i dokumenty, które może rzucą nowe światło na historię ćmielowskiego ratusza.

Marek Terczak

Ćmielowski skarbiec w 1620 r.

Super User
Kategoria:

Rafał Jankowski

(Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa)

INWENTARZ RUCHOMOŚCI JANUSZA OSTROGSKIEGO

(1554–1620), KASZTELANA KRAKOWSKIEGO,

ZŁOŻONYCH W ZAMKU ĆMIELOWSKIM W 1620 R.

Trzy ostatnie miesiące życia Janusz Ostrogski spędził przykuty do łóżka z objawami daleko posuniętej miażdżycy. Już na początku lipca w Warszawie rozchodziły się wieści o jego śmierci. Pochowano go w Tarnowie 3 XI 1620 r. Jeszcze za jego życia sporządzono inwentarz najważniejszego skarbca w Ćmielowie. Został on spisany w dniach 13–14 IV 1620 r., a uzupełniony 24 VI 1620 r....

zamek