Ćmielów wczoraj i dziś
1999-2019
strona prywatna
Marek  Terczak

Początki kształcenia średniego w Ćmielowie

Super User
Kategoria:

ksiazka

 

Fragment broszury opracowanej przez p. dyr. R. Piotrowicz opracowanej z okazji  zjazdu na 50-lecie Liceum w Ćmielowie. Nadesłała Pani Elżbieta Kunysz - Drożdżowska. Dziękuje. LINK

Nowe fotografie w galerii

Super User
Kategoria:

Przeglądając zasoby Internetu natknąłem się na publikację "Kanclerz Krzysztof Szydłowiecki z dziejów kultury i sztuki Zygmuntowskich czasów” pana Jerzego Kieszkowskiego, która jest dostępna pod adresem: http://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=6365. Wydanie pochodzi z 1912r. W związku z nadaniem Szkole Podstawowej nr 1 w Ćmielowie imienia Krzysztofa Szydłowieckiego warto przybliżyć tę znamienitą postać. We wspomnianej książce znalazły się dwie fotografie kościoła ćmielowskiego z tamtych czasów – myślę, że bardzo interesujące:

Ćmielów kościół

kościół 1912

Nowe zdjęcia w dziale z archiwum Zakładów Porcelany

Super User
Kategoria:


Znalazłem kilka ciekawych fotografii Zakładów Porcelany z 1971 r. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Ośrodka KARTA (http://foto.karta.org.pl). Autorem jest  Romuald Broniarek – ur. 1931 w Warszawie, zm. 2013 tamże. Był fotoreporterem prasowym związanym w latach 1955-1990 z tygodnikiem „Przyjaźń”. Od 1950 roku pracował jako laborant w Centralnej Agencji Fotograficznej. Fotografował ważne wydarzenia polityczne, gospodarcze i kulturalne w kraju i za granicą. Może rozpoznacie ludzi na tych fotografiach?

1971 RB5

ĆMA

Super User
Kategoria:

cma


Postanowiłem przybliżyć historię tzw. Ćmielowskiej Muzyki Alternatywnej –ĆMA. Materiały niestety zbierałem z Internetu dlatego wiem, że są niekompletne. Prośba do tych, których pominąłem (nie znalazłem nic o kilku projektach muzycznych) o kontakt i uzupełnienie tej historii.

 Marek Terczak (Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.)


Bumbowiec. Powstał w 1985 r. pod pierwotna nazwa "Wentylacja Adeli". Utworzyli go o ile pamięć minie nie myli: Wilczek (Jarosław Wilczyński-wokal), Sikor (patrz Friedhof - Robert Skowron-gitara),  Mały Tomek (perkusja), Bioły (Piotr Stańczyk-bas), Maro (Marek Terczak-gitara). Potem dołączyli :Toman (Tomek Nowak-keyboard), Guma (Darek Słapek- sax) Interesowała nas muzyka ska, potem reagge, potem wszystko... Napisaliśmy ok 20 piosenek po których ślad raczej zaginął. Kilka występów, festynów- takie były czasy. Zespół zakończył działalność w 1988 r. studia, wyjazdy członków.

Bumbowiec pierwszy występ 1985br

Od lewej: Wilczek (Jarosław Wilczyński-wokal), Bioły (Piotr Stańczyk-bas), Mały Tomek (perkusja), Sikor (Robert Skowron-gitara), Maro (Marek Terczak-gitara). Pierwszy występ- Bodzechów SP. ok 1986 r.

Więcej fotek.

Czytaj więcej: ĆMA

Kościół parafialny.

Super User
Kategoria:

Artykuł pochodzi ze strony: http://dawnekieleckie.pl/cmielow-kosciol-parafialny/

Miasto Ćmielów, od lat słynące z fabryki porcelany, leży kilka kilometrów na wschód od Ostrowca, w miejscu gdzie rzeka Kamienna w swej drodze ku Wiśle, dotychczas kierując się na wschód, zakręca ostro ku północy. Początki Ćmielowa sięgają przynajmniej wieku XIV. Nieco zamieszania powoduje często występująca w literaturze identyfikacja Ćmielowa z wsią o nazwie Szydłów (lub Szydłowiec). Uważano, że Ćmielów powstał z dawnego Szydłowa, ale jest to tylko część prawdy. Szydłów z całą pewnością znajdował się „w bezpośrednim zasięgu terytorialnym późniejszego miasta Ćmielowa” – pisze profesor Kiryk, a nowe miasto powstało na gruntach dwóch wsi: Szydłowa i Ćmielowa. Związki Szydłowa z miastem Ćmielowem szczególnie ważne są, gdy chodzi o ćmielowską parafię. Wiejska parafia Szydłowa, z chwilą powstania miasta, przekształciła się w miejską parafię ćmielowską. Parafia szydłowska /Scidlow/ leżąca w archidiakonacie zawichojskim, po raz pierwszy notowana jest w roku 1325. Siedemnastowieczny inwentarz podaje datę erekcji parafii na rok 1313, co wydaje się prawdopodobne, skoro w roku 1325 szacowano ją na 3 grzywny dochodu.
W Liber Beneficiorum Długosz pisze o świątyni murowanej z białego kamienia, nie podaje jednak żadnych dat co do jej fundacji i budowy. Nie przytacza także nazwiska fundatora. Znane jest tylko wezwanie kościoła, które przetrwało do dnia dzisiejszego: Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Badania architektoniczne ćmielowskiego kościoła, (przeprowadzone przed kilku laty przy okazji wymiany tynków) wykazały, że w jego murach znajdują się dość znaczne partie pochodzące z XIV stulecia. Najstarszą częścią świątyni jest nawa, wymurowana na planie prostokątna, spięta kamiennym cokołem i wzmocniona szkarpami – dziś częściowo wyburzonymi.
Gruntowną przebudowę kościół zawdzięcza Mikołajowi Szydłowieckiemu, już po uzyskaniu przez Ćmielów praw miejskich, czyli po roku 1505. Do nawy dobudowana została od południa kruchta, a od wschodu prezbiterium z zakrystią od północy. Te przybudówki nie posiadają już ani cokołu, ani przypór. W południowej ścianie odkryto i wyeksponowano (rok 1994) pochodzący z tych czasów późnogotycki, kamienny portal, o skromnych oprofilowaniach. Inne późnogotyckie portale znajdują się przy wejściu do nawy od zachodu oraz pomiędzy prezbiterium i zakrystią.
Około połowy XVI stulecia kościół zniszczyli arianie, a sto lat później sprofanowali go Szwedzi. Rekonsekracji ołtarzy dokonał potem Mikołaj Oborski, krakowski sufragan. W latach 1716 –41, kiedy proboszczem był ksiądz Samuel Szwykowski, kościół wyremontowano, wymieniając na nowe: dach i posadzki. Następny proboszcz, prałat Kazimierz Dziewulski, zagospodarował otoczenie kościoła, nadając mu kształt zachowany do dzisiaj. Uzupełnił i nadmurował ogrodzenie, wybudował w jego narożniku wysoką dzwonnicę oraz zasadził drzewa. Przy kościele, od zachodu i południa, dobudował kruchty. Na dachu wystawił wieżyczkę na sygnaturkę, a w nowej dzwonnicy powiesił pięć dzwonów. Najstarszy z nich, ozdobiony jest gotyckim napisem z datą 1528. Na początku wieku XIX przebudowano (zmniejszono) okna, wybudowano też przy południowej ścianie nawy nową kruchtę (trzecią z kolei na tym samym miejscu). Powiększono także kruchtę zachodnią, a w prezbiterium założono kasetonowy strop.

 AUTOR: ROMAN MIROWSKI 

Historia Ćmielowa wg. ks. Wiśniewskiego

Super User
Kategoria:

Opis z "Dekanatu Opatowskiego" wg księdza Jana Wiśniewskiego z 1907 r.
 (Starałem się zachować oryginalną pisownię!)


Ćmielów. Ćmielów leży w guberni Radomskiej: powiecie Opatowskim, na trakcie między Ożarowem i Ostrowcem, oddalony od ostatniego o wiorst dziewięć. Odwieczna rodzina Odrowążów Szydłowieckich stąd bierze swą nazwę, Ćmielów bowiem w XIV wieku aż do roku 1408 zwie się wsią Szydłowem (willa Szydłów): od tej daty do r. 1427 -Szydłowcem (Schidłowiec). Kiedy zaś w tym czasie Jakób i Sławosz Szydłowieccy założyli nowy Szydłowiec w radomskim, to dla odróżnienia dawnego od nowego, nazwali starą swą siedzibę Szczmielowem (Trzmielowem vel Szczmielowem) i zaczęli się pisać panami z Szydłowca na Ćmielowie i wielkim Opatowie „de Szydłowiecz In Szmielow et magna Opatow domini”.

Nazwę „Szmielow” prawdopodobnie nadano tej miejscowości od chmielu (ch=sz), który tu dawniej plantowano w celu wyrabiania piwa. W r. 1505 Jakób Szydłowiecki, podskarbi wielki koronny, Starosta Sandomierski, mąż rzadkich przymiotów, za przywilejem króla Aleksandra Jagielończyka, wyniósł Ćmielów do godności miasta, co też Zygmunt Pierwszy w r. 1512 potwierdził. Wkrótce potem nowe miasto dostało prawo magdeburskie, czyli niemieckie, a mieszkańcy otrzymali wiele przywilejów: mieli swego wójta, „ który ma odprawować wszelkie sądy miejskie, appellacju wprzód do zwierzchności zamkowej, a potem do sądu nadwornego ma być dopuszczona”, burmistrza, który „ma być przez pospólstwo corocznie nazajutrz po Trzech Królach wybrany”, mieli sławetny magistrat rajców, cechy… Pieczęć Ćmielowska wyobraża Św. Krzysztofa dźwigającego na barkach Dzieciątko Jezus. Panowanie Zygmunta Pierwszego było złotym okresem i dla Ćmielowa, za tego bowiem króla Krzysztof Szydłowiecki, kasztelan Krakowski i kanclerz Państwa jeden z najwybitniejszych ówczesnych Panów i polityków, był wielkim dobrodziejem miasta i miejscowego kościoła.

Kanclerz ów siedzibę praojców wzmocnił i ozdobił wystawieniem zamku, który wbrew ogólnie przyjętej zasadzie budowania warowni na górach, zbudowany był na łące i obwarowany fosą. Wystawił nadto piękną zamkową kaplicę, odnowił gruntownie kościół, kościół na przytułek dla biednych legował dom przy ulicy Opatowskiej z polem, łąką, ogrodem i dziesięć marek ( 1531). Pod opieką tego Pana Ćmielów wzrasta, zaludniają go rzemieślnicy, kwitnie: kuśnierstwo, garncarstwo, tkactwo, piwowarstwo, szewstwo i rzeźnictwo. Na rzece Kamiennej Ćmielów miał młyn i łazienkę. Krzysztof umierając zapisuje swej żonie Zofii z Targowiska na dobrach Ćmielowskich 2400 złp. Dobra zaś tutejsze przechodzą na pozostałe po Kanclerzu córki: Zofię Janową Tarnowską, Krystynę za ks. Ziembickim i Oleśnickim zm. W r. 1556 na Slązku i Elżbietę Radziwiłłowię. Podzielone, wkrótce jednak jednoczą się i z posiadania części Buczackich i Brzostowskich stają się własnością wnuka Zofii Tarnowskiej księcia Janusz Ostrogskiego, którego opiekunem w latach młodocianych był Bogusław Radoszowski Biskup Kijowskii Opat OO. Benedyktynów Świętokrzyskich (1624). Następni właściciele roztaczają nad miastem swą opiekę i uwalniają mieszczan od wszelkich ciężarów wojennych pokojowych: Powodem tego były smutne następstwa wojen, bo Ćmielów będący po drodze do Sandomierza był na takowe często narażony. O ile więc w okresie Zygmuntowskim kwitnął, o tyle za panowania Wazów dzielił smutne losy ojczyzny.

W XVII wieku Szwedzi plądrując po kraju, w r. 1657 wyrznęli tu wiele niewinnych ofiar, spora mogiła za Brzostową jest smutną tych czasów pamiątką. Witający tu 17-IV króla Szwedów Gustawa Adolfa Jerzy Rakoczy Książe Siedmiogrodzki, też krwawe ślady po sobie zostawił. Miasteczko zamieniło się w kupę rumowisk zbryzganych krwią, okopconych dymem. Zgorzał wtedy pierwotny zamek czy ratusz na rynku-dziś jeszcze dostrzedz można ślady jego fundamentów.Zaledwie jednak łaski i przywilejów ówczesnych właścicieli miasto się odbudowało i ożyło, aż znów na początku XVIII stulecia w r. 1702 Szwedzi i kozacy („kałmucy) splądrowali je i zniszczyli. Chcąc te ciosy miastu wynagrodzić, królowie August III i w r. 1750 i Stanisław Poniatowski w r. 1768 nadali mu wiele przywilejów pozwolili mieszczanom zajmować się handlem bez opłaty cła. Garncarze Ćmielowscy mogli spławiać wyroby swoje Wisłą do Gdańska, Torunia, Malborka, Elbląga i in. miast. Na początku XIX w. gospodarzyli tu Austryjacy, a gospodarka ta musiała być krwawa i opór dzielny skoro za miastem pod kaplicą św. Jana spoczywają kości poległych tu austrjackich żołnierzy. W r. 1855 grasująca cholera nie mało ofiar zabrała z Ćmielowa. Rok 1862 zgromadził na tutejszej plebanii „kilku wodzów powstania, Langiewicza, paruset kapłanów i niemało szlachty, którzy obrali przywódcą ruchu tej okolicy miejscowego proboszcza ks. Kacpra Kotkowskiego”.Świadkiem ówczesnych manifestacji jest kamienny pomnik, stojący dawniej w rynku na wysokim kopcu a dziś w obrębie cmentarza kościelnego, kościelnego pamiętnym 1863 roku uroczyście przy udziale kilku tysięcy ludzi poświęcony. Po powstaniu Ćmielów został osadą.

Kalendarium

Super User
Kategoria:

klaendarium m


2500 lat p.n.e. Początki osadnictwa na terenie dzisiejszego Ćmielowa sięgają neolitu.  Badania archeologiczne dowodzą, iż na Gawrońcu ( lokalna nazwa wzgórz położonych na krawędzi doliny Kamiennej) mieszkali ludzie, którzy zajmowali się m. in. wyrobem narzędzi kamiennych z krzemienia wydobywanego z niedalekich Krzemionek Opatowskich, gdzie znajdowała się duża kopalnia tego surowca. Siekierki z krzemienia pasiastego dawni mieszkańcy Ćmielowa wysyłali w odległe strony.

maly gawroniec

Wykopaliska "Mały Gawroniec 2008 r.


XIV wiek 

W roku 1325 po raz pierwszy notowana jest Parafia szydłowska /Scidlow/ leżąca w archidiakonacie zawichojskim. W tym czasie (XV w.) istniała obok Ćmielowa ( wsi obejmującej kmiece zabudowania i zamek) druga wieś, złożona z zagród i istniejącego do dziś kościoła, o nazwie Szydłów.

 

XIV w. pierwsze historyczne wzmianki o Ćmielowie: około 1388 r bracia Marcin podczaszy dobrzyński i Mikołaj podkomorzy dobrzyński z Baruchowa, herbu Doliwa, sprzedali zamek Ćmielów wraz z całą wsią o tej samej nazwie Gniewoszowi z Dalewic, podkomorzemu krakowskiemu. Ten przekazał dobra synowi, też Gniewoszowi(…).


XV wiek 

15 lipca 1410 r. Gniewosz z Dalewic i Ćmielowa (zm._ok._1445), podstoli krakowski (syn podkomorzego) brał udział w bitwie na czele chorągwi złożonej z wojska zaciężnego z Polski, Czech, Moraw i Śląska.

Herb Gniewosz z Dalewic

 

     Herb Gniewosza z Dalewic

W 1425 r Ćmielów drogą sprzedaży trafił w ręce Jana z Podlodowa, herbu Janina.

W 1473 roku Stanisław Grocholic herbu Syrokomla ( na kościele w tej wsi zostały herby tego rodu) ożenił się z Katarzyną, córką kasztelana żarnowskiego Stanisława Szydłowca. Od tego rodzinnego wydarzenia zaczęła się nowa era dla Opatowa i okolic, pomyślna wielce, a związana z przybyciem do Ćmielowa Szydłowieckich (bracia Jakub, Krzysztof i Mikołaj).

 

herb syrokomla

 

Syrokomla-herb szlachecki wywodzi się od herbu Abdank i oznacza mokra kłoda


XVI wiek 

19 maja 1505 Ćmielów uzyskuje przywilej lokacyjny. Brat Katarzyny, Jakub Szydłowiecki, obdarzony wieloma godnościami i urzędami królewskimi oraz państwowymi, rozpoczął akcje wykupu włości położonych nad Kamienną. Nabył też Ćmielów, który uczynił swoją główną siedzibą. Rozbudował zamek w rozlewiskach rzeki i wystarał się dla tej miejscowości o przywilej lokacyjny, który nadał 19 maja 1505 roku w Radomiu na sejmie król Aleksander Jagiellończyk. Zachowało się imię nawet pierwszego wójta. Został nim Maciej z Iłży. On też był zasadźcą nowego miasta. Podniesiona do rangi miasta miejscowość musiała mieć rynek i ulice. Wytyczono więc ten centralny plac w połowie drogi między kościołem parafialnym w Szydłowie a zamkiem i wsią Ćmielowem.


sejm walny 1505

Sejm Walny Radom 1505 r.

Po roku 1505 Mikołaj Szydłowiecki (brat Jakuba) dokonuje gruntownej przebudowy Kościoła.

W 1509 r. umiera Jakub Szydłowiecki herbu Odrowąż (ur. około 1453 r. ) właściciel Ćmielowa.

Jakub Szydlowieckii mlodszy

 Jakub Szydłowiecki na poliptyku w Szydłowcu.

24 grudnia 1510 r. w Krakowie. Król Zygmunt Jagiellończyk potwierdził, że Mikołaj z Szydłowca, kasztelan i starosta radomski, swoją część dóbr dziedzicznych, których zrzekła się na jego korzyść bratanica Barbara, córka Jakuba z Szydłowca, niegdyś kasztelana sandomierskiego i skarbnika Królestwa, a żona Spytka z Tarnowa, odstąpił bratu swemu rodzonemu, Krzysztofowi z Szydłowca, kasztelanowi sandomierskiemu, podkanclerzemu Królestwa, sieradzkiemu, sochaczewskiemu i gostyńskiemu staroście. W skład przekazywanych dóbr wchodziły ( w połowie ) zamek Ćmielów (Sczmyelow) i wsie do niego należące, mianowicie: Szydłowiec, Bogusławice, Szczucice z częścią w Kornacicach, Częstocice, Wodziradz, Jastków, Wojnowice, Wolica, Przepaść.

 

W  1512 r. król Zygmunt Pierwszy potwierdził przywilej lokacyjny Ćmielowa.

 

Lata 1519-1531 - warownia ćmielowska została całkowicie przebudowana przez kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego i rozbudowana na miarę renesansowej rezydencji magnackiej.

krzysztof szydłowiecki

  • Krzysztof Szydłowiecki, litografia W. Gersona

30 grudnia 1532 umiera Krzysztof Szydłowiecki  kasztelan Krakowski i kanclerz Państwa jeden z najwybitniejszych ówczesnych Panów i polityków, był wielkim dobrodziejem miasta.

2 sierpnia 1549 r. w ćmielowskim zamku rodzi się książę Mikołaj Krzysztof Radziwiłł  herbu Trąby, zwany Sierotką (zm. 28 lutego 1616 w Nieświeżu) – wojewoda wileński od 1604, wojewoda trocki od 1590, kasztelan trocki od 1586, marszałek wielki litewski w latach 1579–1586, marszałek nadworny litewski od 1569, starosta szawelski, pamiętnikarz (wnuczek Krzysztofa Szydłowieckiego).

Mikołaj Radziwił

Mikołaj Krzysztof Radziwiłł, zwany Sierotką

10 marca 1550 r. w Sandomierzu Ksiądz Mikołaj Zaleski, dziekan opatowski i pleban ćmielowski, oraz Mikołaj Paradowski, dziedzic Krzczonowic, zeznali przed aktami ziemskimi sandomierskimi, że zamienili karczemny plac z zabudowaniami, stojącymi naprzeciw dworu w Krzczonowicach, a należący do probostwa w Ćmielowie, na pole ziemi uprawnej, należące do dworu w Krzczonowicach, przyległe do gruntów probostwa w Ćmielowie i ograniczone drogami, które prowadzą z Krzczonowic do miasta Ćmielowa i z Grocholic do Jastkowa.

W 1559 r. dobra ćmielowskie, które pozostawały w dożywotnim użytkowaniu Zofii z Targowiska Szydłowieckiej, wdowy po Krzysztofie Szydłowieckim, podzielone zostały po jej śmierci między spadkobierców: Jana Krzysztofa Tarnowskiego, Karola Krzysztofa księcia na Ziembicy i Oleśnicy oraz Krystynę Radziwiłłową. W każdej z trzech sched znalazła się 1/3 zamku ćmielowskiego, 1/3 miasta Ćmielowa i 1/3 dochodów z arendy 7 młynów i rudnicy powstałej wśród lasów nad rzeką Kamienną w miejscu, które nosiło później nazwę Rudy Ćmielowskiej. Lasy należące do dóbr, jako mające znaczenie czysto gospodarcze (zaopatrzenie w opał i budulec na potrzeby dóbr, a nie na sprzedaż), zostawiono pod wspólnym nadzorem, natomiast wsie i folwarki rozdzielono na schedy.

W 1577 r. Mikołaj Krzysztof Radziwiłł " Sierotka " siostrę swoją Krystynę wyswatał za Jana Zamojskiego, podkanclerzego koronnego, dając jej w posagu dobra, które Radziwiłłowie dziedziczyli w spadku po matce, Elżbiecie z Szydłowieckich. W składzie tych dóbr była m.in. 1/3 dóbr opatowskich i 1/3 dóbr ćmielowskich.

3 lipca 1592 r. Ksiądz Andrzej z Żarnowca, wikariusz kolegiaty sandomierskiej, wizytował kościół w Ćmielowie z polecenia księdza Marcina Szyszkowskiego, archidiakona zawichojskiego, kanonika krakowskiego i prepozyta w Iłży. W akcie wizytacji napisano, że kościół murowany p.t. Wniebowzięcia NMP miał uszkodzony dach od strony północnej, że do parafii należały miasto Sczmielow i wsie: Brzostowa, Grodziec, Groczka Wolia, Krzczanowice, Glinka, Jaszków, Jaszkowska Wolia, Przepaść, Podgrodzie i Ruda. Przepytani świadkowie powiedzieli, że w Ćmielowie heretykami byli jeszcze Aleksander i Jan Witrelinowie, Walenty Odrzyogon, Piotr Ubliński i Stanisław Cyrulik. Z nich Jan Witrelin w święto nawiedzenia NMP wywoził gnój na pole. Żydów nie było. O kaplicy zamkowej to nadmienili, że od 1567 brak było kapelana, a raczej od tego czasu, gdy za ks. Jacka Młodziejowskego, kapelana zamkowego, urodzony niegdyś Marcin Zborowski, zwany Krzywieńskim, dziedzic części dóbr ćmielowskich, zarażony herezją zagarnął srebro kapliczne.


XVII wiek 

Od 1606 r. - zamek ćmielowski przeszedł w ręce Janusza Ostrogskiego herbu własnego i jego potomków. Książę Ostrogski traktował zamek jako swą główna siedzibę, dlatego też dodatkowo go zabezpieczył czterema bastionami i sporym oddziałem wojskowym pod dowództwem kpt. Jakuba Szczurskiego.

cm browar

Zamek już jako browary

3 grudnia 1620 r. Według relacji woźnego sądowego, złożonej przed Sądem Ziemskim Sandomierskim, małoletni Franciszek książę Zasławski, prawy spadkobierca zmarłego Janusza księcia Ostrogskiego, kasztelana krakowskiego, wprowadzony został w posiadanie dóbr miast Opatowa i Ćmielowa z fotalicjami, dworami i folwarkami, następnie do dworu dóbr Grocholice ze wszystkimi tych dóbr przyległościami, zaś do dóbr klucza ostrowieckiego nie został wprowadzony z powodu przeszkody prawnej - dożywocia Teofili z Czekarzewic Tarłowny, wdowy po Januszu księciu Ostrogskim.

12 kwietnia 1657 roku doszło pod Ćmielowem do spotkania armii Jerzego II Rakoczego oraz Karola X Gustawa (3 faza Potopu). Ćmielów bardzo ucierpiał na skutek zawieruchy wojennej. Spalono ówczesny ratusz (Opis z "Dekanatu Opatowskiego" wg księdza Jana Wiśniewskiego z 1907 r.).

Cmielow den 7 april 1657

Erik Dahlbergh, Połączenie się wojsk Karola Gustawa i Rakoczego pod Ćmielowem, 12 kwietnia 1657


 XVIII wiek 

W 1702 r. miasto plądrują Szwedzi (wojna północna) nastąpił ostateczny upadek zamku, duża jego część została rozebrana. Właścicielami w tym czasie byli Wiśniowieccy.

17 lipca 1704 r. na Rynku ustawiono najstarszą figurę w Ćmielowie- Św. Floriana. Fundatorzy to małżonkowie Gajewscy.

florian

W 1709 roku Ćmielów przeszedł w ręce Aleksandra Dominika Lubomirskiego.

W latach 1716–1741, kiedy proboszczem był ksiądz Samuel Szwykowski, wyremontowano kościół, wymieniając na nowe: dach i posadzki.

W 1750 r. August III i Stanisław Poniatowski w r. 1768 nadają zniszczonemu miastu wiele przywilejów - pozwolili mieszczanom zajmować się handlem bez opłaty cła. Garncarze Ćmielowscy mogli spławiać wyroby swoje Wisłą do Gdańska, Torunia, Malborka, Elbląga i in. miast.

W 1753 roku Ćmielów stał się własnością kanclerza wielkiego koronnego hrabiego Jana Małachowskiego. (ur. 26 stycznia 1698 - zm. 25 czerwca 1762).

W 1762 r. po śmierci ojca Jana właścicielem klucza ćmielowskiego zostaje Jacek Małachowski (ur. 25 sierpnia 1737 w Końskich, zm. 27 marca 1821 w Bodzechowie, pochowany w Ćmielowie.

 JacekMalachowski

Jacek (Hiacynt) Małachowski herbu Nałęcz (ur. 25 sierpnia 1737 w Końskich, zm. 27 marca 1821 w Bodzechowie, pochowany w Ćmielowie)

1772 r. pierwszy rozbiór Polski postępuje upadek naszej ojczyzny.

1773 r. - Małachowscy próbują odbudować zamek, ale budynki zaadaptowano w końcu na browar w 1800 roku.

1793 r. drugi rozbiór Polski.

W 1790 r. miejscowy garncarz Wojtas zakłada w Ćmielowie manufakturę produkującą garnki gliniane i fajans.

1795 r. III rozbiór Polski – Ćmielów trafia do zaboru austriackiego.rozbiory

Ćmielów a rozbiory Polski


1807 r. staraniem ks. Szymona Czerwińskiego i hrabiego Jacka Małachowskiego nastąpiły przenosiny Cmentarza Parafialnego (pierwotnie był zlokalizowany przy kościele) na nowe miejsce w którym znajduje się obecnie. 

 obelisk przenosiny cmentarza 2a

Pomnik postawiony na cmentarzu parafialnym w 1807 r. upamiętniający przenosiny cmentarza.

1807–1815 Ćmielów wchodzi w skład  Księstwa Warszawskiego stworzonego przez cesarza Francuzów Napoleona I oraz cesarza Rosji Aleksandra I w 1807 roku na mocy traktatów pokojowych.

Od 1815 r. Ćmielów wchodzi w skład Królestwa Polskiego zwanego też Kongresówką,  podporządkowanego Rosji.

W 1830 r. Ćmielów i okoliczne wsie kupiła Teresa z książąt Druckich-Lubeckich hrabina del Compo Scipio i jej szwagier Wojciech Pusławski.

W 1838 roku w fabryce rozpoczęła się produkcja porcelany.

1861 r. Mieszkańcy Ćmielowa aktywnie włączają się w nurt niepodległościowy. Już w okresie przedpowstaniowym istniała w Ćmielowie silna organizacja narodowa. Podczas powstania styczniowego, przywódcą ruchu w tej okolicy, był miejscowy proboszcz ks. Kacper Kotkowski mianowany naczelnikiem cywilnym województwa.

W 1861 roku uroczyście, przy udziale kilku tysięcy ludzi poświęcono pomnik, stojący dawniej w rynku na wysokim kopcu a dziś w obrębie cmentarza kościelnego upamiętniający manifestacje patriotyczne.

obelisk

Obelisk z 1861 r. pierwotnie umiejscowiony w okolicach Rynku na usypanym kopcu. Był miejscem pielgrzymek ludności z Ostrowca, Ożarowa, Opatowa i Zawichostu. Na obelisku umieszczony był żelazny krzyż w cierniowej koronie i godło Rzeczypospolitej. Pomnik powstał ze składek mieszkańców z inicjatywy ks. K. Kotkowskiego. Władze rosyjskie nakazały jego rozebranie i usunięcie. Dzięki temu, że był poświęcony złożono podstawę (bez korony i godła) przy kościele gdzie przeleżał do 1903 r. i został z inicjatyw Ks. Jana Wiśniewskiego ustawiony kościelnym placu.

 

15 stycznia 1863 r. w Ćmielowie gościł jeden z przywódców powstania Marian Langiewicz. Spotkanie z ks. Kotkowskim odbyło się w przykościelnym budynku, który już został rozebrany a na jego miejscu znajduje się tzw. Pomnik katyński Kilka dni później zebrana grupa zbrojnych spotkała się w karczmie w miejscowości Brzóstowa wyruszając do powstania w sile ok 300 ludzi.


Ks. K. Kotkowski

Ks. Kacper Kotkowski (ur. 6 stycznia 1814 w Czerwonej Górze, województwo sandomierskie, zm. w sierpniu 1875 w Antwerpii) - proboszcz ćmielowski. Pochodził z bogatej ziemiańskiej rodziny Ścibór-Kotkowskich herbu Ostoja. W latach 1861-1862 organizował manifestacje patriotyczne. Po wybuchu powstania styczniowego został naczelnikiem cywilnym, a następnie komisarzem pełnomocnym Rządu Narodowego na województwo sandomierskie.

 

W 1869 r. Ćmielów traci prawa miejskie na mocy carskiego ukazu, chociaż Rosjanie utrzymali prawo do prowadzenia handlu i rzemiosła.

W 1904 r. wybucha wojna Rosyjsko – Japońska, ktora ukazuje słabość caratu, jest to impuls do wystąpień w Imperium Rosyjskim i Królestwie Warszawskim.

Luty 1905 r. do strajku przystąpiło 4 tys. pracowników z Klimkiewiczowa (obecnie Ostrowiec Św.), Ćmielowa, Częstocic i Bodzechowa oraz okolicznych tartaków i cegielni to wstęp do wydarzeń nazwanych „Republiką Ostrowiecką”.

Boener

Ignacy August Boerner (ur. 11 sierpnia 1875 w Zduńskiej Woli, zm. 12 kwietnia 1933 w Warszawie)– inżynier mechanik, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, członek PPS, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, minister poczt i telegrafów w kilku rządach II RP. W 1905 organizował wystąpienia robotnicze w Ostrowcu Świętokrzyskim, których kulminacją było proklamowanie 27 grudnia 1905 Republiki Ostrowieckiej.


2 sierpnia 1905 r. gubernator radomski wydał pozwolenie na utworzenie jednostki OSP Ćmielów poprzez zatwierdzenie ówczesnego Zarządu (starania księcia Aleksandra Druckiego- Lubeckiego).

straz archiwum

Jedno z pierwszych zdjęć ćmielowskiej straży.

3 września 1905 r. nastąpiło poświęcenie Ochotniczej Straży Pożarnej (zachowało się przemówienie Ks. Jana Wiśniewskiego wygłoszone z tej okazji-„pamiątka z Ćmielowa” W-wa 1906 r.).

wisniewski01

Ks. Jan Wiśniewski (ur. 3 maja 1876 w Krępie Kościelnej, zm. 7 kwietnia 1943 w Borkowicach) – proboszcz parafii w Ćmielowie w latach 1901-1906. Regionalista, działacz społeczny i oświatowy. Autor min. broszury „Pamiątka z Ćmielowa”.

 

12 listopada 1905 r. ignorując zakaz zorganizowano wielki wiec w Ćmielowie. Z Klimkiewiczowa  (Ostrowiec) do Ćmielowa wyruszył pochód członków PPS i Bundu. W marszu uczestniczyły 3 orkiestry: ochotniczej straży pożarnej, żydowska z Ostrowca oraz bodzechowska. Na rynku w Ćmielowie zgromadziło się 15 tys. robotników i mieszkańców okolicznych wsi. Przemawiali Józef Ciszewski i Goździkowski z CKR oraz Stanisław Laskowski z OKR.

1905 r. powstanie Spółdzielni Stowarzyszenia Pracowników Fabryki Porcelany (założyciel Stanisław Traugutt), przy spółdzielni założono koło kooperatystek skupiające młodzież żeńską o poglądach lewicowych, które z kolei dało początek kółku dramatycznemu, dzięki któremu uświetniano liczne uroczystości państwowe, spółdzielcze i inne.

W 1905 roku księżna Drucka - Lubecka zakłada tzw. „ochronkę” (budynek spłonął i został rozebrany- obecnie zajezdnia z przystankiem).

 

ochronka

Dawny budynek tzw. "ochronki" potem pełniący rolę świetlicy.

W latach 1909-1910 uzyskując pożyczkę od władz oświatowych i dzięki pomocy ludności w postaci czynów społecznych wybudowano nowy budynek dla szkoły. Wówczas władze zatwierdziły szkołę już jako dwuklasową po cztery oddziały (obecnie gimnazjum).

 szkola gimnazjum

Budynek szkoły, potem LO a obecnie gimnazjum wybudowany w latach 1909-1910.

W 1912 r. książę Aleksander Drucko - Lubecki rozparcelował swój majątek, ruiny zamku nabył Kacper Bargieł. (książę Aleksander Drucko – Lubecki zajmował dwór w Bałtowie, uczynił wiele dobrego dla okolicznych ziem).

1914 r. wybuch I wojny światowej. W czasie I wojny światowej Ćmielów był okupowany od 1905 r. przez wojska austrowęgierskie. wojna przyniosła zniszczenie i zamknięcie fabryki porcelany. Uruchomiono ją ponownie  dopiero w 1921 r.

1915 r. wybudowano połączenie kolejowe ze Skarżyskiem-Kamienną i Sandomierzem.

kolej

 

W 1924 r. ćmielowska wytwórnia wykupuje fabrykę porcelany w Chodzieży.

W 1927 r. zakończono, trwającą blisko dwa lata budowę Domu Ludowego pełniącego funkcję ośrodka kulturalnego, a także siedziby spółdzielczości. W budynku mieściły się remiza strażacka oraz sklepy, natomiast na piętrze duża sala spełniająca rolę sali balowej. (obecnie Dom Kultury)

Fabryka porcelany

Budynek dawnego Domu ludowego-(obecnie Dom Kultury)

W 1927 r. powstaje pierwsza drużyna piłkarska, która  swoje mecze rozgrywała na ćmielowskich błoniach.

W 1929 r. utworzono  orkiestrę strażacką liczącą 20 osób.

straż archiwum2

Ok 1930 r. wysiłkiem parafian wybudowano Dom Katolicki, w którym  na stałe swoje miejsce znalazło kino (obecnie po pożarze został rozebrany a w jego miejscu zlokalizowany jest parking).

dom katolicki

 Dom Katolicki.

1930 r. obchody 25-lecia OSP Ćmielów. Komendant straży W. Choroszyński składa przysięgę na sztandar, którego ojcem chrzestnym został minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner.

straż

25 lecie OSP Ćmielów. Komendant straży W. Choroszyński składa przysięgę na sztandar, którego ojcem chrzestnym został minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner (przy sztandarze). Widoczni również: prezes straży dyr. Kleski (odczytuje rotę przysięgi) z żoną - matką chrzestną sztandaru (w jasnym kostiumie), starosta opatowski Cichy oraz były poseł Adam Morozowski. (1930 r.)

W 1932 r. podłączono w Ćmielowie prąd elektryczny. A rok później  były już trzy radioodbiorniki na całe miasteczko.

Cmielow 1934

Ćmielów Rynek ok. 1933 r.

W 1936 r. roku powstaje odrębny podmiot gospodarczy - oddalona o 2 kilometry od głównej fabryki porcelany Wytwórnia Porcelany Świt w Ćmielowie.

Świt

Zakład Świt zdjęcie z lat 90 tych XX w.

11 listopada 1938 r. odsłonięto pomnik  na Bojowników o Niepodległość na ćmielowskim Rynku.  Na pomniku z jednej strony widnieją dwie daty: 1795 + 1918 - bojownikom o niepodległość i sprawiedliwość społeczną. Z drugiej zaś strony cokołu wyryte są dwie inne daty: 1863 + 1905, poniżej zaś nazwiska poległych w walce z caratem i uczestników Powstania Styczniowego.

1 września 1939 r. WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ.

6 wrzesinia 1939 r.   Niemcy zbombardowali polski transport kolejowy na stacji Drygulec udający się na front w wyniku czego życie straciło 50 żołnierzy.

W 1942 r. latem Niemcy utworzyli w Ćmielowie getto. W październiku tego samego roku nastąpiła jego likwidacja, połączona z rozstrzelaniami i wywózką do obozu w Treblince miejscowych Żydów.

 2a

Ćmielowski "nosiwoda".

W okolicach Ćmielowa działają silne dodziały partyzanckie AK, AL, NSZ i inne:

Od listopada 1943 r. na terenie podobwodu Ćmielów działał oddział partyzancki "Białe Barwy" pod dowództwem ppor. Konrada Suwalskiego "Mruk" a potem od lutego 1944 ppor. Władysława Pietrzykowskiego "Topór".

Od marca 1944 r. działa drugi oddział partyzancki "Rogacze" dowodzony przez pchor. Jana Gajewskiego "Harpun" W maju 1944 oba oddziały połączono, zaś dowództwo objął por. Kazimierz Olchowik "Zawisza", obejmując łącznie ok. 100 żołnierzy. W pierwszych dniach sierpnia oddział wszedł w skład 2 Pułku Piechoty Legionów AK, jako 5 kompania.

7 lipca 1944 r. w wyniku zdrady dochodzi do rozbicia oddziału wachm. Tomasza Wójcika "Tarzana" w Woli Grójeckiej gdzie ginie prawdopodobnie 37 partyzantów.

  • tarzan 7

Tomasz Wójcik ps. Tarzan, Tomek (ur. w 1908 w Zawichoście, zm. 8 lipca 1951 w Chicago) – żołnierz Wojska Polskiego, dowódca oddziału kawalerii w szeregach Narodowych Sił Zbrojnych i Armii Krajowej.

  • 1944 r. - w wieży bramnej okupanci niemieccy utworzyli szpital wojskowy, w okolicy „Topiołek” rozlokowano artylerię przeciwlotniczą a na stacji Ćmielów często pojawia się działało kolejowe strzelające w kierunku Sandomierza.

 mielw

Działo pozostawione na stacji Cmielów po zakończeniu wojny (http://odkrywca.pl/dzialo-kolejowe-cmielow,666166.html).

 

  • W nocy z 16 na 17 stycznia 1945 r. roku do Ćmielowa wkraczają wojska radzieckie. Niemcy wysadzają w czasie odwrotu most kolejowy i dworzec PKP. Wojna  spustoszyła miasto zarówno pod względem ludności jak i materialnym.

stacja

Budynek stacji kolejowej w Ćmielowie, wysadzony w czsie odwrotu wojsk niemieckich. 

  • W 1950 r. roku powstał Komitet Budowy Szkoły, którego przewodniczącą została pani Zofia Granat - dyrektor Liceum Ogólnokształcącego w Ćmielowie. Zamiarem komitetu było wybudowanie budynku dla liceum. Kiedy budynek został wykończony władze zadecydowały, iż będzie się w nim mieściła szkoła podstawowa, a liceum przejmie stary budynek po szkole podstawowej.

 budowa sali gimnastycznej

Budowa szkoły- na zdjęciu sala gimnastyczna

  • W 1952 r. został założony komitet budowy stadionu sportowego.

 stadion

Budowa stadionu.

  • 29 września 1954 r. założono gromadę Ćmielów z siedzibą GRN w Ćmielowie (wówczas wsi). jako jedną z 8759 gromad na obszarze Polski – w powiecie opatowskim w woj. kieleckim, na mocy uchwały nr 13f/54 WRN w Kielcach.

  • 31 grudnia 1959 roku do Ćmielowa włączono wsie ”Przepaść” i „Skała” oraz kolonię „Wióry-Przepaść”.

  • W 1962 roku dla Ćmielowa zostają przywrócone prawa miejskie.

 rawa miejskie

Rozporządzenie przywracające Ćmielowowi prawa miejskie z 1962 r.

  • W roku szkolnym 1956/1957 szkoła podstawowa przenosi się do nowego budynku, w którym naukę pobiera około 1100-1200 uczniów w systemie trójzmianowym. Taki stan utrzymuje się do chwili uruchomienia Szkoły Podstawowej w Brzóstowie.

 Nowy-8

  • w 1960 roku zostają połączone oba zakłady porcelany.
  • W 1964 r. pożar trawi znaczną część zakładów „Świt”. 

pożarŚwit

  • Pożar Zakładów  Świt 1964 r.
  • 22 lipca 1966 roku oficjalnie został oddany do użytku Stadion Świt Ćmielów. Budowa tego obiektu mogła zostać zakończona dzięki mieszkańcom Ćmielowa, którzy przyłączyli się do prac budowlanych.
  • 01.09.1966 r. uruchomiono Szkołę Podstawową w Brzóstowie. (Szkoła Pomnik Tysiąclecia).

 szk brzóstowa

SP Brzóstowa

  • W 1971 roku mimo trudnych warunków lokalowych, dzięki Zdzisławie Fiolik powstaje chluba miasta - zespół pieśni i tańca "Ćmielowiacy".

Zespół Ćmielowiacy - 2

  • W 1973 roku Strażacy przenoszą się do nowej remizy z salą taneczną na górze i garażami na dole.
  • W 1978 roku rusza remont Domu Ludowego, mający na celu przerobienie go na nowoczesny Dom Kultury z pomieszczeniem kawiarni, biblioteki, czytelni i sali kinowo - widowiskowej, ciągnie się aż do roku 1985.

7a

Rozbiórka Domu Ludowego.

  • W 1978 roku miasto i gmina Ćmielów otrzymało Krzyż Grunwaldu.
  • 20 grudnia 1984 r. uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy Ćmielów powołano Miejsko Gminny Ośrodek Kultury w Ćmielowie.
  • 27 maja 1990 r. pierwsze po przemianach wolne wybory do Rady Gminy.
  • W 1996 r. właścicielem zniszczonej fabryki ŚWIT staje się Pan Adam Spała tworząc  Fabrykę Porcelany A S Ćmielów. W swojej działalności wraca do tradycji wyrobu figurek porcelanowych.

Aspala 

Właściciel fabryki Porcelany AS w Ćmielowie Adama Spała.

  • W 1997 r. OSP Ćmielów zostaje włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego.
  • W 2004 roku ukończono budowę zbiornika retencyjnego –Topiołki.
  • 21-22 maja 2005 r. z dużym rozmachem miasto obchodzi jubileusz 500-lecia.
  • 31 sierpnia 2009 r. nastąpiła likwidacja Zespołu Szkół im. prof. Mariana Raciborskiego w Ćmielowie.
  • 2009 r. - zamek zyskuję nowego właściciela biznesmena z Zabrza. Trwają prace archeologiczne pod kierunkiem dr Mariusza Ziółkowskiego, prowadzone również na niedostępnej wyspie. Nowy właściciel jawi się jako miłośnik zabytków i chce powołać Centrum Edukacji Historycznej "Zamek Ćmielów" mające za cel odbudowę warowni, a następnie uczynienie z niej centrum kulturalnego i naukowego regionu. Niestety plany te nie zostają zrealizowane.
  • 15 maja 2015 roku-ochody 510 rocznicy  nadania praw miejskich:
  • 510 lat