Ćmielów wczoraj i dziś - Historia
  • .

  • .

  • .

  • .

  • .

Ćmielów wczoraj i dziś

Marek Terczak 2016

pomnikZ inicjatywy Pana Jurka Sykały zawiązał się komitet społeczny, który dla upamiętnienia wybitnych osób związanych z ziemią ćmielowską – zaproponował umieszczenie obok pomnika w Rynku dwóch głazów z tablicami. Te głazy – pomniki mają  przypominać ks. Kacpra Kotkowskiego - przywódcę Powstania Styczniowego oraz Andrzeja Jakubowskiego – legionistę, żołnierza 1 Kompanii Kadrowej. 

Komitet sporządził stosowny wniosek do Burmistrza Ćmielowa (do pobrania).W skład komitetu weszli: 

Jerzy Sykała
Ks. Czesław Gumieniak
Władysław Majewski
Leszek Młodożeniec
Barbara Sęderowska
Stanisław Skalski
Krzystof Dyk
Zbigniew Pękala
Marek Terczak

 

 


(wg informacji zawartych w książce M. Lisa „Ku Niepodległości”...)

Odsłonięcie tablicy

fot. Ruda Kościelna 2015r. - odsłonięcie tablicy upamiętniającej pobyt 1.Pułku Piechoty Legionów w Rudzie Kościelnej, w Stokach i Borii w 1914r.

Powstanie Pierwszej Kompanii Kadrowej.

W pierwszych dniach sierpnia 1914r. w krakowskich „Oleandrach”, Józef Piłsudski za zgodą Austriaków, zarządził mobilizację drużyn organizacji Strzelców i Drużyniaków. Utworzył z nich nowy oddział i przemówił tymi słowami: „Odtąd nie ma ani Strzelców ani Drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę wszelkie odznaki specjalnych grup. Jedynym naszym znakiem jest odtąd orzeł biały... Patrzę na was, jako na kadry, z których rozwinąć się ma przyszła armia polska, i pozdrawiam was, jako pierwszą kadrową kompanię.”
Ta kompania strzelecka, znana w historii jako Pierwsza Kompania Kadrowa składała się z czterech plutonów i liczyła łącznie ok. 165 ludzi. Wśród tego zalążka przyszłej armii polskiej, wśród tych 165 wybrańców był legionista rodem z Ćmielowa Andrzej Jakubowski. Więcej informacji o tym legioniście w dalszej części opracowania.

Szlak Legionowy od Krakowa po ziemię ćmielowską.

Czytaj więcej: NA SZLAKU LEGIONÓW POLSKICH 1914 R.  (opr. Jerzy Sykała)

pomnik1 Pasjonat historii Ziemi Ćmielowskiej, społecznik Pan Jerzy Sykała zebrał materiały związane z udziałem księdza Kacpra Kotkowskiego w powstaniu styczniowym. Opracowanie to doskonale się wpisuje w obchody 100 lecia odzyskania niepodległości przez Polskę zwłaszcza, że istnieje szansa na odnowienie pomnika o którym wspomniał w materiale źródłowym ks. Jan Wiśniewski a który obecnie znajduje się na terenie naszego kościoła. Całość do pobrania: LINK

Fragment z opracowania: "...W kościele Ćmielowskim gromadził swych parafian, a nawet żydów i w gorących mowach wyjaśniał im potrzebę ratowania Ojczyzny, zachęcał do ofiar, do łączności, do poświęceń się dla wielkiej sprawy. Ćmielów był wtedy siedliskiem patrjotycznych manifestacji. Więc w rynku, w pobliżu szosy, staraniem ks. Kotkowskiego stanął znacznej wysokości kopiec, na którym ustawiono kilkułokciowy kamienny obelisk na postumencie. Na szczycie umieszczono żelazny krzyż z takąż cierniową koroną i dwiema na krzyż złożonemi palmami. Na froncie pomnika widniało godło Ojczyzny, utracone w niewoli -ów orzeł Polski (wyszydzany przez żydów i ich kuzynków z pod czerwonej płachty). Na obchód patrjotyczny wiedli do Ćmielowa księża z dalekich nawet parafji kompanje ze śpiewem „Boże coś Polskę”. Szły tu kompanje z Zawichosta, Ożarowa, Ostrowca, Opatowa, Denkowa i innych miejscowości.” (str.19)..."

   inaug 100 lat15

Uroczystą Mszą Świętą w intencji ojczyzny mieszkańcy Ćmielowa rozpoczęli obchody rocznicy 100-lecia odzyskania niepodległości Polski. Ks. proboszcz Czesław Gumieniak w kazaniu wygłoszonym z tej okazji przypomniał jak trudna była sytuacja kraju budowanego na gruzach trzech zaborów. Poruszył również temat miłości do ojczyzny i tego jak dziś należy ja pojmować.
   Po Mszy Św. w sali widowiskowej Domu Kultury mieszkańcy mogli obejrzeć film „Tarzan ułan z Zawichostu” - fabularyzowany dokument produkcji Fundacji Odzyskajmy Naszą Historie i Stowarzyszenia Ostrowieccy Patrioci. Film przypomina postać wachmistrza Tomasza Wójcika ps. „Tarzan” – legendarnego żołnierza Wojska Polskiego, partyzanta NSZ i AK na świętokrzyskiej ziemi. ..::FOTO::..

kościól

Parafia erygowana przed rokiem 1326. Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP jest wzmiankowany w 1326 r. Odnowiony gruntownie w 1509-1510 r. kosztem Mikołaja Szydłowieckiego burgrabiego krakowskiego. W połowie w. XVI zniszczony przez arian, restaurowany ok. ołowy w. XVIII, oraz dwukrotnie w XIX wieku. Gotycki, w bryle o zatartym charakterze stylowym. Orientowany, murowany z kamienia, tynkowany, jednonawowy z węższym prostokątnym prezbiterium, za którym od strony wschodniej znajduje się zakrystia z przedsionkiem. Wnętrze prezbiterium nakryte stropem kasetowym, polichromowanym, zapewne z pocz. w. XIX, w nawie strop z desek z fasadą ok. połowy w. XVIII. Dachy strzeliste, dwuspadowe, na dachu nawy późnobarokowa wieżyczka z ok. połowy XVIII w. Ołtarz główny, późnobarokowy ok. 1692 r., a w nim obraz łaskami słynący Matki Bożej Pocieszenia z końca wieku XVII. Dwa ołtarze boczne, poświęcone w 1768 r. W lewym ołtarzu krucyfiks, rzeźba włoska późnobarokowa z pocz. wieku XVIII na tle płaskorzeźby Jerozolimy, w prawym obrazy późnobarokowe ok. poł. XVIII w. św. Anny Samotrzeciej i Przemienienia Pańskiego. Trzeci ołtarz boczny z obrazem Serca Jezusowego. Ambona rokokowa, chrzcielnica kamienna barokowa I poł. XVIII w. Kościół malowany w 1963 r., restaurowany w 1972 r. oraz w 1987 r. pokryty nową blachą ocynkowaną. W 1989 r. wymieniona została instalacja elektryczna. W latach 1993-2002 położono nowe tynki na kościele, pomalowano elewację, pomalowano wnętrze kościoła. Dokonano gruntownej konserwacji trzech ołtarzy (głównego), Męki Pańskiej, św. Anny i Najśw. Serca Jezusowego. Parafia posiada akta parafialne od 1668 r. (http://archiwum.diecezjasandomierska.pl/strdiec/parafie8a83.html?p=29&d=11)

 

dziennik1W 1929 roku w Ćmielowie istniała 7 klasowa Publiczna Szkoła Podstawowa. Budynek tej szkoły – to obecne Gimnazjum. Dzięki uprzejmości Pana Zbyszka Orczyka mogłem przejrzeć i zarchiwizować stary dziennik placówki. Dokładnie jest to tzw. arkusz ocen (nazwa obecna) albo katalog klasowy – czyli zbiorcze zestawienie kart wszystkich uczniów w roku szkolnym 1928/1919. Pierwszy semestr kończył się 31 stycznia 1928 r. a rok szkolny 28 czerwca 1928 r. Niestety brakuje kilkunastu stron- co zostało opisane w zestawieniu. Wykonałem fotografie wszystkich kart osobowych i sporządziłem listę uczniów (poniżej jako link).dziennik2 W arkuszu zbiorczym pojawiają się roczniki od 1911 do 1921. Większość z nich to już przeszłość i historia naszego miasteczka. Wiele osób jest wyznania mojżeszowego – zapis o wyznaniu jest na każdej karcie. Nie publikuje kart ocen – być może krewni osób, które pojawiają się na pożółkłych kartach tego zbioru tego sobie nie życzą. Zainteresowanych proszę o kontakt- chętnie udostępnię. Jeszcze raz dziękuje dla Panu Zbyszkowi Orczykowi – trochę mi to zajęło ale myślę, że coś się udało ocalić od zniszczenia. Marek Terczak

Zbiór uczniów w dokumencie: ..LINK::..

Powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej w Ćmielowie datowane jest na 2 sierpnia 1905 r. Ówczesny gubernator radomski wydał pozwolenie na utworzenie jednostki OSP poprzez zatwierdzenie składu Zarządu. Kraj znajdował się wówczas pod zaborami, Ćmielów w zaborze rosyjskim a władze były niechętne powstawaniu jakichkolwiek polskich organizacji.

osp 09

Jedno z pierwszych zdjęć OSP Ćmielów

Prace nad założeniem straży podjęto jednak wcześniej bo już w marcu 1905 r. zebrało się w urzędzie gminnym 51 mieszkańców i uchwaliło założenie straży powołując na swego prezesa księcia Aleksandra Drucko-Lubeckiego, ówczesnego właściciela fabryki porcelany i okolicznych dóbr.

osp 05

17 lipca 1704 r. na Rynku ustawiono najstarszą figurę w Ćmielowie- Św. Floriana patrona strażaków. Fundatorzy to małżonkowie Gajewscy.

W dniu 3 września 1905 r. odbyło się poświęcenie straży w obecności strażaków z Opatowa, Ostrowca i Ożarowa. Poświęcenia dokonał kapelan Ks. Jan Wiśniewski, wygłaszając podniosłe kazanie: „... Lecz wy obraliście sobie inny sposób służenia ziemi i braciom. Bronić ich mienia przed zniszczeniem - cel i zadanie niezwykłe!…rzucać się macie do walki nie z ludźmi, ale z okropnym żywiołem niosącym spustoszenie i nędzę.. ”
Początkowo straż rozwijała się bardzo pomyślnie - przystąpiło do niej 139 druhów.

wisniewski01

Ks. Jan Wiśniewski (ur. 3 maja 1876 w Krępie Kościelnej, zm. 7 kwietnia 1943 w Borkowicach) – proboszcz parafii w Ćmielowie w latach 1901-1906. Regionalista, działacz społeczny i oświatowy. Autor min. broszury „Pamiątka z Ćmielowa”.

Udział ludności lokalnej w manifestacjach patriotycznych 1905-1906 spowodował wkroczenie wojsk rosyjskich do Ćmielowa i liczne aresztowania. Wielu strażaków musiało salwować się ucieczką za granicę co utrudniło rozwój jednostki.
W 1912 gmina przyznaje Straży grunt pod budowę remizy, której jednak nie ukończono z powodu braku funduszy. Po odzyskaniu niepodległości prezesem straży zostaje aptekarz Stefan Królikowski, który energicznie odbudowuje jej struktury. Strażacy przenoszą się do Domu Ludowego - obecnie Dom Kultury.

osp 18

Dom Ludowy - siedziba OSP od 1927 r. (garaż od strony parku)


W 1928 drużyna ćmielowska zajmuje I miejsce w wojewódzkich zawodach straży miejskich w Radomiu. Dzięki sukcesom Straż Ćmielowska zostaje przeniesiona do tzw. kategorii III, a Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych obniża stawkę asekuracyjną dla Ćmielowa o 10%. W 1929 r. utworzono orkiestrę strażacką liczącą 20 osób. 

osp 10

OSP Ćmielów - już z orkiestrą strażacką

W 1930 roku z okazji 25 lecia OSP Ćmielów odbyły się podniosłe uroczystości na ćmielowskim Rynku. Jednostka otrzymała sztandar, którego ojcem chrzestnym został ówczesny minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner,. Komendant straży W. Choroszyński złożył przysięgę na sztandar. 

osp 12

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 02

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 03

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 04

25 lecie OSP Ćmielów. Komendant straży W. Choroszyński składa przysięgę na sztandar, którego ojcem chrzestnym został minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner (przy sztandarze). Widoczni również: prezes straży dyr. Kleski (odczytuje rotę przysięgi) z żoną - matką chrzestną sztandaru (w jasnym kostiumie), starosta opatowski Cichy oraz  poseł Adam Morozowski. (1930 r.)

Wybuch II wojny światowej przerwał rozwój jednostki. W 1973 roku Strażacy przenoszą się do nowej remizy z salą taneczną na górze i garażami na dole.

osp 07

OSP 2015 r.
Ochotnicza Straż Pożarna w Ćmielowie zostaje włączona w 1997 roku do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego. Obecnie jednostka liczy 36 druhów, funkcję prezesa pełni Zbigniew Gromek, naczelnikiem jednostki jest Szymon Kępa. Rozpoczęto pracę nad odnowieniem budynku remizy oraz zagospodarowaniem terenu wokół niej, utworzono boisko do piłki siatkowej.

Foto - wczoraj i dziś

foto

OSP Ćmielów

pobrany plik

Znani Ćmielowiacy

znani

Facebook

Ćmielowska orkiestra

orkiestra