Ćmielów wczoraj i dziś - NA SZLAKU LEGIONÓW POLSKICH 1914 R. (opr. Jerzy Sykała)
  • .

  • .

  • .

  • .

  • .

Ćmielów wczoraj i dziś

Marek Terczak 2016


(wg informacji zawartych w książce M. Lisa „Ku Niepodległości”...)

Odsłonięcie tablicy

fot. Ruda Kościelna 2015r. - odsłonięcie tablicy upamiętniającej pobyt 1.Pułku Piechoty Legionów w Rudzie Kościelnej, w Stokach i Borii w 1914r.

Powstanie Pierwszej Kompanii Kadrowej.

W pierwszych dniach sierpnia 1914r. w krakowskich „Oleandrach”, Józef Piłsudski za zgodą Austriaków, zarządził mobilizację drużyn organizacji Strzelców i Drużyniaków. Utworzył z nich nowy oddział i przemówił tymi słowami: „Odtąd nie ma ani Strzelców ani Drużyniaków. Wszyscy, co tu jesteście zebrani, jesteście żołnierzami polskimi. Znoszę wszelkie odznaki specjalnych grup. Jedynym naszym znakiem jest odtąd orzeł biały... Patrzę na was, jako na kadry, z których rozwinąć się ma przyszła armia polska, i pozdrawiam was, jako pierwszą kadrową kompanię.”
Ta kompania strzelecka, znana w historii jako Pierwsza Kompania Kadrowa składała się z czterech plutonów i liczyła łącznie ok. 165 ludzi. Wśród tego zalążka przyszłej armii polskiej, wśród tych 165 wybrańców był legionista rodem z Ćmielowa Andrzej Jakubowski. Więcej informacji o tym legioniście w dalszej części opracowania.

Szlak Legionowy od Krakowa po ziemię ćmielowską.

 

6 sierpnia w Oleandrach ok. godz. 3.00 w nocy nastąpiła zbiórka, a godzinę później kompania wyruszyła w kierunku granicy na Miechów, Jędrzejów i Kielce. 9 sierpnia w Jędrzejowie do Kadrówki dołączyły jeszcze dwie kompanie. 12 sierpnia ok. godz. 14.00 do Kielc wkroczył batalion kadrowy. Następnego dnia legioniści musieli opuścić Kielce, do których powrócili ponownie w dniach 19-22 sierpnia już w sile 2400 ludzi. Podczas pobytu legionistów w Kielcach utworzono 1 pułk piechoty Legionów składający się ze sztabu, pięciu batalionów piechoty, dwóch oddziałów kawalerii, oddziału wywiadowczego i sanitarnego.
Podczas pobytu w Kielcach do 1. Pułku Piechoty Legionów wstąpili kolejni ochotnicy. Oddział, który liczył już ok. 3440 żołnierzy, został podporządkowany rozkazom dowódców wojska austriackiego. W tym czasie pułkiem dowodził szef sztabu Kazimierz Sosnkowski w zastępstwie J. Piłsudskiego, który 26 września z powodu choroby wyjechał do Krakowa. 1.Pułk Piechoty Legionów idąc przez ziemię staszowską, opatowską i sandomierską 8 października dotarł do Jakubowic. I właśnie w czasie pobytu w tej miejscowości J. Piłsudski wykonał ogromną pracę organizacyjną i dyplomatyczną. Przeprowadził reorganizację w dowództwie i poszczególnych batalionach. 9 października wydał słynny rozkaz nadający jego podkomendnym stopnie oficerskie. W sumie nominacje oficerskie w Jakubowicach otrzymało 137 legionistów. Przez kilka dni miejscowości Jakubowice, Prusy i Janowice Bagniste gościły u siebie przyszłych generałów, posłów, senatorów, uczonych, ministrów a nawet premierów. Oficerowie mianowani w Jakubowicach stanowili elitę ówczesnych żołnierzy Piłsudskiego. Wśród 137 oficerów, których wymienia rozkaz z 9 października, znalazło się przyszłych: 2 marszałków, 37 generałów. Kolejnych 38 dosłużyło się stopnia pułkownika lub podpułkownika. Ta elita w dniach 13 – 14 października gościła na ziemi ćmielowskiej w Rudzie Kościelnej i w innych miejscowościach.
Ale powróćmy jeszcze do Jakubowic, ponieważ tam J. Piłsudski prowadził wcześniej wspomniane rozmowy dyplomatyczne z dowództwem 9. Armii Niemieckiej w sprawie wspólnego działania w ewentualnym wyparciu Rosjan z Warszawy. Ustalono, że podczas wejścia wojsk niemieckich do Warszawy, towarzyszyć im będzie wydzielony z 1. Pułku Piechoty Legionów – batalion piechoty w sile 500 żołnierzy oraz szwadron kawalerii liczący 160 żołnierzy. Zgodnie z tymi ustaleniami, 12 października z Jakubowic wyruszył Legionowy Szwadron Kawalerii przez Opatów i Kielce na Piotrków. 13 października z Jakubowic wyszedł 1. Pułk Piechoty Legionów, który minąwszy Wojciechowice, Drygulec wkroczył na ziemię Ćmielowską.
W m. Przepaść (obecnie część Ćmielowa) od pułku odłączył się II Batalion dowodzony przez mjr. Mieczysława Norwida – Neugebauera (późniejszego generała dywizji), który otrzymał rozkaz dołączenia do armii niemieckiej. Tego dnia tj. 13 października, główne siły II Batalionu zatrzymały się na nocleg w Bodzechowie. Legioniści zostali przyjęci bardzo gościnnie przez miejscową ludność. Była wspólna biesiada i śpiewanie pieśni patriotycznych. Czołowa kompania dotarła do Ostrowca. Po kilku dniach marszu II Batalion dotarł do Radomia. Smutne, że Radomianie okazali legionistom swoje niezadowolenie z powodu ich przyjścia. Zamykano okna, nie mówiąc już o podaniu wody czy jedzenia. Zapewne powodem takiej postawy było to, iż w wojsku rosyjskim służyło wielu mężczyzn z Radomia i okolicy.
Główne siły 1.Pułku Piechoty Legionów, po rozstaniu z II Batalionem w Ćmielowie, dotarły do Rudy Kościelnej. Czoło pułku dotarło do Borii, gdzie zatrzymały się I i IV Batalion, Żandarmeria oraz sanitariat. W Stokach V i VI Batalion oraz saperzy. Natomiast w Rudzie Kościelnej obozowała Kwatera Główna, III Batalion i prowiantura.
W czasie pobytu w Rudzie Kościelnej Kwatery Głównej i prawdopodobnie samego J. Piłsudskiego, należy przyjąć, że prowadzone były dalsze działania reorganizacyjne. W tym czasie utworzona została na powrót 4.kompania w III Batalionie, która wcześniej z powodu małej liczebności została rozwiązana. Ponadto musiał tu być przygotowany rozkaz dalszych nominacji oficerskich. 14 października ta elita ówczesnego Wojska Polskiego, opuściła Rudę Kościelną i minąwszy Bałtów, zatrzymała się w Eugeniowie, gdzie został odczytany ów rozkaz o nominacji – dwóch poruczników i dziewięciu podporuczników. Dnia następnego rozpoczęto dalszy marsz na Dęblin.
Jak już zostało wcześniej wspomniane II Batalion wyruszył w kierunku Warszawy, natomiast główne siły pułku udały się w kierunku Dęblina. Celem legionistów miał być udział w operacji warszawsko-dęblińskiej, w której legioniści mieli wesprzeć wojska austro-węgierskie i niemieckie w wyparciu Rosjan z Warszawy. Niestety działania te zakończyły się niepowodzeniem i w 1914 r. nie udało się odzyskać Warszawy. 1.Pułk Piechoty Legionów powrócił do Krakowa.

Ćmielowski legionista Andrzej Jakubowski ps. „Łokietek”.

Urodzony 25 listopada 1889r. w Ćmielowie, syn Jana i Marii z d. Chodurska. Był członkiem OB PPS /okręg ostrowiecki/ i Związku Strzeleckiego. Po wstąpieniu do 1.Kompanii Kadrowej służył prawdopodobnie w 3 plutonie. 12 sierpnia 1914 r, kiedy „Kadrówka” weszła do Kielc został awansowany na kaprala. W oddziale kadrowym służył do 29 września 1915 r. - ranny i awansowany na sierżanta. Był internowany w Szczypiornie i Łomży.
PSZ - WP podoficer zawodowy, chorąży w 9 pp. Legionów w Zamościu.
W latach trzydziestych pracował w Zamojskiej Komendzie Garnizonowej.

Odznaczenia, które otrzymał Andrzej Jakubowski: Odznaka „Pierwszej Kompanii Kadrowej”- 01 KK, Krzyż Niepodległości z Mieczami – KnzM (wg Zarządzenia Prezydenta RP z 25 lutego 1932r. za pracę niepodległościową), Krzyż Walecznych – KW, Brązowy Krzyż Zasługi – BKZ.
Data i miejsce zgonu naszego ćmielowskiego legionisty pozostają nieznane.


Upamiętnienia na Szlaku Legionowym

Po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 r. nastąpiła gloryfikacja jego osoby i wydarzeń z jego życia.
6 czerwca 1935 r. zawiązał się w Warszawie Naczelny Komitet Uczczenia Pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego / NKUPMJP/. Głównymi zamierzeniami tego komitetu były: budowa grobowca na Rossie i pomnika w Wilnie, budowa krypty i sarkofagu na Wawelu, budowa pomnika w Warszawie, stworzenie „pomnika żywego”, czyli nadanie imienia J. Piłsudskiego różnym instytucjom użytku publicznego, fundowanie stypendiów oraz oznaczanie głazami miejsc związanych z życiem Marszałka.
W 1938 r. Sejm uchwalił ustawę „O ochronie imienia Józefa Piłsudskiego, Pierwszego Marszałka Polski.”
W lipcu 1939 r. Wydział Wykonawczy NKUPMJP ostatecznie zakwalifikował (oprócz już istniejących) do dalszego upamiętnienia 54 miejscowości, na terenie których znajdowały się miejsca historyczne do upamiętnienia, po uprzednim zebraniu materiałów przez Wojskowe Biuro Historyczne. Wyznaczone miejsca uporządkowano wg chronologii działań zbrojnych prowadzonych przez Oddział Piłsudskiego na terenie woj. kieleckiego i podzielono na okresy walk i działań... Dr Urszula Oettingen w swojej książce „Pamięć o Józefie Piłsudskim na ziemi świętokrzyskiej 1919 -1939” pisze, że w okresie czwartym ofensywnym na Sandomierz i Dęblin, wytypowano miejscowości: Słaboszowice, Jakubowice – Wieś, Ruda Kościelna i 7 następnych. Do dalszych upamiętnień nie doszło z powodu wybuchu II wojny światowej.
Po wojnie sytuacja polityczna nie była sprzyjająca aby wypełnić postanowienie NKUPMJP. 9 maja 2015roku, w setną rocznicę pobytu J. Piłsudskiego wraz z 1.Pułkiem Piechoty Legionów w Rudzie Kościelnej (z półrocznym poślizgiem) kilkuosobowa grupa mieszkańców gminy Ćmielów, pod nazwą „Społeczny Komitet Obchodów Niepodległościowych”, przy wsparciu Fundacji Ostoja oraz instytucji samorządowych, wypełniła swoisty testament NKUPMJP i wraz ze społecznością Ziemi Ćmielowskiej upamiętniła miejsce historyczne w Rudzie Kościelnej.

Opracował: Jerzy Sykała

Foto - wczoraj i dziś

foto

OSP Ćmielów

pobrany plik

Znani Ćmielowiacy

znani

Facebook

Ćmielowska orkiestra

orkiestra