Ćmielów wczoraj i dziś - Historia
  • .

  • .

  • .

  • .

  • .

Ćmielów wczoraj i dziś

Marek Terczak 2016

Powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej w Ćmielowie datowane jest na 2 sierpnia 1905 r. Ówczesny gubernator radomski wydał pozwolenie na utworzenie jednostki OSP poprzez zatwierdzenie składu Zarządu. Kraj znajdował się wówczas pod zaborami, Ćmielów w zaborze rosyjskim a władze były niechętne powstawaniu jakichkolwiek polskich organizacji.

osp 09

Jedno z pierwszych zdjęć OSP Ćmielów

Prace nad założeniem straży podjęto jednak wcześniej bo już w marcu 1905 r. zebrało się w urzędzie gminnym 51 mieszkańców i uchwaliło założenie straży powołując na swego prezesa księcia Aleksandra Drucko-Lubeckiego, ówczesnego właściciela fabryki porcelany i okolicznych dóbr.

osp 05

17 lipca 1704 r. na Rynku ustawiono najstarszą figurę w Ćmielowie- Św. Floriana patrona strażaków. Fundatorzy to małżonkowie Gajewscy.

W dniu 3 września 1905 r. odbyło się poświęcenie straży w obecności strażaków z Opatowa, Ostrowca i Ożarowa. Poświęcenia dokonał kapelan Ks. Jan Wiśniewski, wygłaszając podniosłe kazanie: „... Lecz wy obraliście sobie inny sposób służenia ziemi i braciom. Bronić ich mienia przed zniszczeniem - cel i zadanie niezwykłe!…rzucać się macie do walki nie z ludźmi, ale z okropnym żywiołem niosącym spustoszenie i nędzę.. ”
Początkowo straż rozwijała się bardzo pomyślnie - przystąpiło do niej 139 druhów.

wisniewski01

Ks. Jan Wiśniewski (ur. 3 maja 1876 w Krępie Kościelnej, zm. 7 kwietnia 1943 w Borkowicach) – proboszcz parafii w Ćmielowie w latach 1901-1906. Regionalista, działacz społeczny i oświatowy. Autor min. broszury „Pamiątka z Ćmielowa”.

Udział ludności lokalnej w manifestacjach patriotycznych 1905-1906 spowodował wkroczenie wojsk rosyjskich do Ćmielowa i liczne aresztowania. Wielu strażaków musiało salwować się ucieczką za granicę co utrudniło rozwój jednostki.
W 1912 gmina przyznaje Straży grunt pod budowę remizy, której jednak nie ukończono z powodu braku funduszy. Po odzyskaniu niepodległości prezesem straży zostaje aptekarz Stefan Królikowski, który energicznie odbudowuje jej struktury. Strażacy przenoszą się do Domu Ludowego - obecnie Dom Kultury.

osp 18

Dom Ludowy - siedziba OSP od 1927 r. (garaż od strony parku)


W 1928 drużyna ćmielowska zajmuje I miejsce w wojewódzkich zawodach straży miejskich w Radomiu. Dzięki sukcesom Straż Ćmielowska zostaje przeniesiona do tzw. kategorii III, a Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych obniża stawkę asekuracyjną dla Ćmielowa o 10%. W 1929 r. utworzono orkiestrę strażacką liczącą 20 osób. 

osp 10

OSP Ćmielów - już z orkiestrą strażacką

W 1930 roku z okazji 25 lecia OSP Ćmielów odbyły się podniosłe uroczystości na ćmielowskim Rynku. Jednostka otrzymała sztandar, którego ojcem chrzestnym został ówczesny minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner,. Komendant straży W. Choroszyński złożył przysięgę na sztandar. 

osp 12

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 02

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 03

25 lecie OSP Ćmielów 1930 r.

osp 04

25 lecie OSP Ćmielów. Komendant straży W. Choroszyński składa przysięgę na sztandar, którego ojcem chrzestnym został minister poczty i telegrafów Ignacy Boerner (przy sztandarze). Widoczni również: prezes straży dyr. Kleski (odczytuje rotę przysięgi) z żoną - matką chrzestną sztandaru (w jasnym kostiumie), starosta opatowski Cichy oraz  poseł Adam Morozowski. (1930 r.)

Wybuch II wojny światowej przerwał rozwój jednostki. W 1973 roku Strażacy przenoszą się do nowej remizy z salą taneczną na górze i garażami na dole.

osp 07

OSP 2015 r.
Ochotnicza Straż Pożarna w Ćmielowie zostaje włączona w 1997 roku do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego. Obecnie jednostka liczy 36 druhów, funkcję prezesa pełni Zbigniew Gromek, naczelnikiem jednostki jest Szymon Kępa. Rozpoczęto pracę nad odnowieniem budynku remizy oraz zagospodarowaniem terenu wokół niej, utworzono boisko do piłki siatkowej.

Przeglądając zasoby Internetu natknąłem się na publikację "Kanclerz Krzysztof Szydłowiecki z dziejów kultury i sztuki Zygmuntowskich czasów” pana Jerzego Kieszkowskiego, która jest dostępna pod adresem: http://pbc.biaman.pl/dlibra/doccontent?id=6365. Wydanie pochodzi z 1912r. W związku z nadaniem Szkole Podstawowej nr 1 w Ćmielowie imienia Krzysztofa Szydłowieckiego warto przybliżyć tę znamienitą postać. We wspomnianej książce znalazły się dwie fotografie kościoła ćmielowskiego z tamtych czasów – myślę, że bardzo interesujące:

Ćmielów kościół

kościół 1912


Znalazłem kilka ciekawych fotografii Zakładów Porcelany z 1971 r. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Ośrodka KARTA (http://foto.karta.org.pl). Autorem jest  Romuald Broniarek – ur. 1931 w Warszawie, zm. 2013 tamże. Był fotoreporterem prasowym związanym w latach 1955-1990 z tygodnikiem „Przyjaźń”. Od 1950 roku pracował jako laborant w Centralnej Agencji Fotograficznej. Fotografował ważne wydarzenia polityczne, gospodarcze i kulturalne w kraju i za granicą. Może rozpoznacie ludzi na tych fotografiach?

1971 RB5

cma


Postanowiłem przybliżyć historię tzw. Ćmielowskiej Muzyki Alternatywnej –ĆMA. Materiały niestety zbierałem z Internetu dlatego wiem, że są niekompletne. Prośba do tych, których pominąłem (nie znalazłem nic o kilku projektach muzycznych) o kontakt i uzupełnienie tej historii.

 Marek Terczak (Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.)


Bumbowiec. Powstał w 1985 r. pod pierwotna nazwa "Wentylacja Adeli". Utworzyli go o ile pamięć minie nie myli: Wilczek (Jarosław Wilczyński-wokal), Sikor (patrz Friedhof - Robert Skowron-gitara),  Mały Tomek (perkusja), Bioły (Piotr Stańczyk-bas), Maro (Marek Terczak-gitara). Potem dołączyli :Toman (Tomek Nowak-keyboard), Guma (Darek Słapek- sax) Interesowała nas muzyka ska, potem reagge, potem wszystko... Napisaliśmy ok 20 piosenek po których ślad raczej zaginął. Kilka występów, festynów- takie były czasy. Zespół zakończył działalność w 1988 r. studia, wyjazdy członków.

Bumbowiec pierwszy występ 1985br

Od lewej: Wilczek (Jarosław Wilczyński-wokal), Bioły (Piotr Stańczyk-bas), Mały Tomek (perkusja), Sikor (Robert Skowron-gitara), Maro (Marek Terczak-gitara). Pierwszy występ- Bodzechów SP. ok 1986 r.

Więcej fotek.

Czytaj więcej: ĆMA

Artykuł pochodzi ze strony: http://dawnekieleckie.pl/cmielow-kosciol-parafialny/

Miasto Ćmielów, od lat słynące z fabryki porcelany, leży kilka kilometrów na wschód od Ostrowca, w miejscu gdzie rzeka Kamienna w swej drodze ku Wiśle, dotychczas kierując się na wschód, zakręca ostro ku północy. Początki Ćmielowa sięgają przynajmniej wieku XIV. Nieco zamieszania powoduje często występująca w literaturze identyfikacja Ćmielowa z wsią o nazwie Szydłów (lub Szydłowiec). Uważano, że Ćmielów powstał z dawnego Szydłowa, ale jest to tylko część prawdy. Szydłów z całą pewnością znajdował się „w bezpośrednim zasięgu terytorialnym późniejszego miasta Ćmielowa” – pisze profesor Kiryk, a nowe miasto powstało na gruntach dwóch wsi: Szydłowa i Ćmielowa. Związki Szydłowa z miastem Ćmielowem szczególnie ważne są, gdy chodzi o ćmielowską parafię. Wiejska parafia Szydłowa, z chwilą powstania miasta, przekształciła się w miejską parafię ćmielowską. Parafia szydłowska /Scidlow/ leżąca w archidiakonacie zawichojskim, po raz pierwszy notowana jest w roku 1325. Siedemnastowieczny inwentarz podaje datę erekcji parafii na rok 1313, co wydaje się prawdopodobne, skoro w roku 1325 szacowano ją na 3 grzywny dochodu.
W Liber Beneficiorum Długosz pisze o świątyni murowanej z białego kamienia, nie podaje jednak żadnych dat co do jej fundacji i budowy. Nie przytacza także nazwiska fundatora. Znane jest tylko wezwanie kościoła, które przetrwało do dnia dzisiejszego: Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny. Badania architektoniczne ćmielowskiego kościoła, (przeprowadzone przed kilku laty przy okazji wymiany tynków) wykazały, że w jego murach znajdują się dość znaczne partie pochodzące z XIV stulecia. Najstarszą częścią świątyni jest nawa, wymurowana na planie prostokątna, spięta kamiennym cokołem i wzmocniona szkarpami – dziś częściowo wyburzonymi.
Gruntowną przebudowę kościół zawdzięcza Mikołajowi Szydłowieckiemu, już po uzyskaniu przez Ćmielów praw miejskich, czyli po roku 1505. Do nawy dobudowana została od południa kruchta, a od wschodu prezbiterium z zakrystią od północy. Te przybudówki nie posiadają już ani cokołu, ani przypór. W południowej ścianie odkryto i wyeksponowano (rok 1994) pochodzący z tych czasów późnogotycki, kamienny portal, o skromnych oprofilowaniach. Inne późnogotyckie portale znajdują się przy wejściu do nawy od zachodu oraz pomiędzy prezbiterium i zakrystią.
Około połowy XVI stulecia kościół zniszczyli arianie, a sto lat później sprofanowali go Szwedzi. Rekonsekracji ołtarzy dokonał potem Mikołaj Oborski, krakowski sufragan. W latach 1716 –41, kiedy proboszczem był ksiądz Samuel Szwykowski, kościół wyremontowano, wymieniając na nowe: dach i posadzki. Następny proboszcz, prałat Kazimierz Dziewulski, zagospodarował otoczenie kościoła, nadając mu kształt zachowany do dzisiaj. Uzupełnił i nadmurował ogrodzenie, wybudował w jego narożniku wysoką dzwonnicę oraz zasadził drzewa. Przy kościele, od zachodu i południa, dobudował kruchty. Na dachu wystawił wieżyczkę na sygnaturkę, a w nowej dzwonnicy powiesił pięć dzwonów. Najstarszy z nich, ozdobiony jest gotyckim napisem z datą 1528. Na początku wieku XIX przebudowano (zmniejszono) okna, wybudowano też przy południowej ścianie nawy nową kruchtę (trzecią z kolei na tym samym miejscu). Powiększono także kruchtę zachodnią, a w prezbiterium założono kasetonowy strop.

 AUTOR: ROMAN MIROWSKI 

Opis z "Dekanatu Opatowskiego" wg księdza Jana Wiśniewskiego z 1907 r.
 (Starałem się zachować oryginalną pisownię!)


Ćmielów. Ćmielów leży w guberni Radomskiej: powiecie Opatowskim, na trakcie między Ożarowem i Ostrowcem, oddalony od ostatniego o wiorst dziewięć. Odwieczna rodzina Odrowążów Szydłowieckich stąd bierze swą nazwę, Ćmielów bowiem w XIV wieku aż do roku 1408 zwie się wsią Szydłowem (willa Szydłów): od tej daty do r. 1427 -Szydłowcem (Schidłowiec). Kiedy zaś w tym czasie Jakób i Sławosz Szydłowieccy założyli nowy Szydłowiec w radomskim, to dla odróżnienia dawnego od nowego, nazwali starą swą siedzibę Szczmielowem (Trzmielowem vel Szczmielowem) i zaczęli się pisać panami z Szydłowca na Ćmielowie i wielkim Opatowie „de Szydłowiecz In Szmielow et magna Opatow domini”.

Nazwę „Szmielow” prawdopodobnie nadano tej miejscowości od chmielu (ch=sz), który tu dawniej plantowano w celu wyrabiania piwa. W r. 1505 Jakób Szydłowiecki, podskarbi wielki koronny, Starosta Sandomierski, mąż rzadkich przymiotów, za przywilejem króla Aleksandra Jagielończyka, wyniósł Ćmielów do godności miasta, co też Zygmunt Pierwszy w r. 1512 potwierdził. Wkrótce potem nowe miasto dostało prawo magdeburskie, czyli niemieckie, a mieszkańcy otrzymali wiele przywilejów: mieli swego wójta, „ który ma odprawować wszelkie sądy miejskie, appellacju wprzód do zwierzchności zamkowej, a potem do sądu nadwornego ma być dopuszczona”, burmistrza, który „ma być przez pospólstwo corocznie nazajutrz po Trzech Królach wybrany”, mieli sławetny magistrat rajców, cechy… Pieczęć Ćmielowska wyobraża Św. Krzysztofa dźwigającego na barkach Dzieciątko Jezus. Panowanie Zygmunta Pierwszego było złotym okresem i dla Ćmielowa, za tego bowiem króla Krzysztof Szydłowiecki, kasztelan Krakowski i kanclerz Państwa jeden z najwybitniejszych ówczesnych Panów i polityków, był wielkim dobrodziejem miasta i miejscowego kościoła.

Kanclerz ów siedzibę praojców wzmocnił i ozdobił wystawieniem zamku, który wbrew ogólnie przyjętej zasadzie budowania warowni na górach, zbudowany był na łące i obwarowany fosą. Wystawił nadto piękną zamkową kaplicę, odnowił gruntownie kościół, kościół na przytułek dla biednych legował dom przy ulicy Opatowskiej z polem, łąką, ogrodem i dziesięć marek ( 1531). Pod opieką tego Pana Ćmielów wzrasta, zaludniają go rzemieślnicy, kwitnie: kuśnierstwo, garncarstwo, tkactwo, piwowarstwo, szewstwo i rzeźnictwo. Na rzece Kamiennej Ćmielów miał młyn i łazienkę. Krzysztof umierając zapisuje swej żonie Zofii z Targowiska na dobrach Ćmielowskich 2400 złp. Dobra zaś tutejsze przechodzą na pozostałe po Kanclerzu córki: Zofię Janową Tarnowską, Krystynę za ks. Ziembickim i Oleśnickim zm. W r. 1556 na Slązku i Elżbietę Radziwiłłowię. Podzielone, wkrótce jednak jednoczą się i z posiadania części Buczackich i Brzostowskich stają się własnością wnuka Zofii Tarnowskiej księcia Janusz Ostrogskiego, którego opiekunem w latach młodocianych był Bogusław Radoszowski Biskup Kijowskii Opat OO. Benedyktynów Świętokrzyskich (1624). Następni właściciele roztaczają nad miastem swą opiekę i uwalniają mieszczan od wszelkich ciężarów wojennych pokojowych: Powodem tego były smutne następstwa wojen, bo Ćmielów będący po drodze do Sandomierza był na takowe często narażony. O ile więc w okresie Zygmuntowskim kwitnął, o tyle za panowania Wazów dzielił smutne losy ojczyzny.

W XVII wieku Szwedzi plądrując po kraju, w r. 1657 wyrznęli tu wiele niewinnych ofiar, spora mogiła za Brzostową jest smutną tych czasów pamiątką. Witający tu 17-IV króla Szwedów Gustawa Adolfa Jerzy Rakoczy Książe Siedmiogrodzki, też krwawe ślady po sobie zostawił. Miasteczko zamieniło się w kupę rumowisk zbryzganych krwią, okopconych dymem. Zgorzał wtedy pierwotny zamek czy ratusz na rynku-dziś jeszcze dostrzedz można ślady jego fundamentów.Zaledwie jednak łaski i przywilejów ówczesnych właścicieli miasto się odbudowało i ożyło, aż znów na początku XVIII stulecia w r. 1702 Szwedzi i kozacy („kałmucy) splądrowali je i zniszczyli. Chcąc te ciosy miastu wynagrodzić, królowie August III i w r. 1750 i Stanisław Poniatowski w r. 1768 nadali mu wiele przywilejów pozwolili mieszczanom zajmować się handlem bez opłaty cła. Garncarze Ćmielowscy mogli spławiać wyroby swoje Wisłą do Gdańska, Torunia, Malborka, Elbląga i in. miast. Na początku XIX w. gospodarzyli tu Austryjacy, a gospodarka ta musiała być krwawa i opór dzielny skoro za miastem pod kaplicą św. Jana spoczywają kości poległych tu austrjackich żołnierzy. W r. 1855 grasująca cholera nie mało ofiar zabrała z Ćmielowa. Rok 1862 zgromadził na tutejszej plebanii „kilku wodzów powstania, Langiewicza, paruset kapłanów i niemało szlachty, którzy obrali przywódcą ruchu tej okolicy miejscowego proboszcza ks. Kacpra Kotkowskiego”.Świadkiem ówczesnych manifestacji jest kamienny pomnik, stojący dawniej w rynku na wysokim kopcu a dziś w obrębie cmentarza kościelnego, kościelnego pamiętnym 1863 roku uroczyście przy udziale kilku tysięcy ludzi poświęcony. Po powstaniu Ćmielów został osadą.

OSP Ćmielów

pobrany plik

Facebook

Ćmielowska orkiestra

orkiestra